W tym sensie można mówić o uczeniu się drogą tworzenia się odruchów warunkowych, jakkolwiek powstawanie takich odruchów nie jest wynikiem czynnego wysiłku podmiotu; w tym sensie można też mówić o uczeniu się ubocznym, jakkolwiek rezultat jego nie jest uwarunkowany skierowaną nań intencją uczącego się. Nie tylko jednak zaliczanie takich procesów do zakresu uczenia się wydaje się czymś teoretycznie dopuszczalnym. Ponadto możliwe, a nawet wskazane jest, ażeby wychowanie świadome, systematyczne posługiwało się celowo także tymi "niższymi" formami uczenia się tam, gdzie one mogą okazać się pożyteczne. Wiadomo, np. że nastawienie zwłaszcza dzieci małych oraz dzieci umysłowo upośledzonych na świadome uczenie się czegoś natrafia na duże trudności. W odniesieniu do dzieci upośledzonych jesteśmy ostrożni z dawaniem wyraźnego zlecenia, aby one czegoś się nauczyły. Raczej proponujemy im wykonywanie różnych' czynności dla nich przyjemnych, przy czym dzieci te uczą się mimochodem. Uczenie "pociągające", tak jak je pojmuje Claparede, operuje właśnie na dużą skalę tym fortelem dydaktycznym. Lecz także i dzieci normalne w wieku szkolnym niełatwo nastawiają się na samo uczenie się. Zasada "uczenia się pod kierunkiem" ma swoje źródło w zaobserwowaniu faktu, iż dzieci okazują często dużą bezradność, kiedy żądamy od nich wyraźnie, aby się czegoś nauczyły.

Podobne strony: pożyczka chwilówka a może pożyczki społecznościowe. steppery Stosunki między naukami i nie tylko.